De ogen van Marit sprankelen als ze vertelt over de cursus Appreciative Inquiry. Oftewel: Waarderend Onderzoeken. Het werkt vanuit een eenvoudige, maar krachtige gedachte: onderzoek wat werkt, zodat je daar meer van kunt doen. En dat klinkt fijn, toch? Zou dat de lichtpuntjes in Marits ogen verklaren?
Een andere manier van kijken
Marit helpt organisaties bij complexe vraagstukken. Maar ze merkt dat ‘het systeem’ vaak lastig in beweging komt. Ze ging op zoek naar manieren om zo’n systeem in beweging te krijgen. Zo kwam ze terecht bij waarderend onderzoeken.
Wat ze vooral leerde? Anders kijken en luisteren. “Dat betekent niet dat je je roze bril uit de kast haalt en alles is positief. Nee. Het betekent dat je met een waarderende houding onderzoek doet. Ook op de momenten waarop iets niet goed ging.”
Je krijgt een ander gesprek als je eerst kijkt naar wat er al goed gaat. Wat werkt? Wat steekt er boven het gemiddelde uit?
Positieve afwijkingen
Marit noemt dit positieve afwijkingen. Een project dat stroef liep, maar waarin het team toch ergens doorheen kwam. Een samenwerking die voor even wél werkte. Een collega die op een lastig moment toch in beweging kwam. Het wordt niet ingezet om het probleem weg te poetsen, maar om te onderzoeken. Wat gebeurde daar? Wie deed wat? Wat maakte dat het lukte?
Wat deden we toen dat we kunnen meenemen naar de toekomst?
Rakelingen en lichtpuntjes
In de cursus kwamen nieuwe woorden voorbij. Wensfocus. Rakelingen. Lichtpuntjes. Succesgrafiek. Vooral het woord rakelingen bleef hangen. Nee, niet die koekjes. Een rakeling is volgens Marit een moment waarop je raakt aan wat je wilt bereiken. Nog niet helemaal. Nog niet perfect. Wel in de buurt.
Ze vergelijkt het met een bal die net niet in de basket gaat. Hij zit niet, maar kwam wel dichtbij. Dus er ging al iets goed. En dát onderzoek je. Daar zit de kracht van Waarderend Onderzoeken.
Van advies geven naar faciliteren
Volgens Marit zit een belangrijke les voor L&D’ers in de verschuiving van adviseren naar faciliteren. Als L&D’er stap je regelmatig in de adviesrol. We halen input op, schrijven een advies en vertellen daarna wat moet gebeuren. Maar bij waarderend onderzoeken verschuift je rol. Je vertelt minder, je faciliteert meer. Je zet mensen bij elkaar. Je stelt vragen. Je helpt hen onderzoeken wat al lukt en waar ze naartoe willen. Dat geeft een ander gesprek.
Mensen krijgen regie en nemen zelf initiatief. Dus het project is van hen.
Minder weerstand
De methode zorgt voor minder weerstand. Want mensen bewegen niet omdat jij hebt onderzocht dat het anders moet. Ze bewegen omdat zij zelf ontdekken waar energie zit en wat nodig is. Marit past dit nu al toe in een team. Niet door een advies op tafel te leggen. Maar door samen te kijken waar zij energie van krijgen, wat er al wel gelukt is en waar ze naartoe willen groeien.
Het 5v-model
Het 5v-model vormde de basis, zie afbeelding hieronder. In een kleine groep verkenden Marit en het team eerst wat ze wilden bereiken door het in één zin te formuleren. Vanuit de lichtpuntjes uit het verleden ontstond een wensfocus: waar willen we naartoe groeien? Vervolgens formuleerden ze met een brede groep de prioriteiten en acties. De input kwam uit het team zelf. Dat maakt een wezenlijk verschil. Een plan dat je krijgt, voelt anders dan een plan dat je samen maakt.
Wat geef je aandacht?
Waarderend Onderzoeken bracht Marit op een mooie vergelijking met haar eigen sport, zeilen. Hersenen kennen het woord ‘niet’, niet. Dus je roept niet wat ze vooral niet moeten doen. “Bij het zeilen zeg je nooit: we gaan niet overstag of we gaan niet het zeil aantrekken. Je geeft alleen commando’s voor wat je wél gaat doen. Dus je geeft aandacht aan wat goed gaat, en waar je naartoe wilt.”
Het vraagt om anders denken. Ook in leren en ontwikkelen. Want hoe vaak gaan trainingen over wat mensen nog niet kunnen? Over fouten, tekorten en risico’s? Focus op wat je belangrijk vindt en haal daar je motivatie uit.
Samen onderzoeken
En nee, dat is niet altijd makkelijk. Dat weet Marit zelf ook. Juist daarom werkt het samen onderzoeken zo goed. Als jij het lichtpuntje even niet ziet, ziet een ander het misschien wel. En van daaruit kom je verder. Neem daarom deze vraag eens mee naar je volgende overleg:
Waar lukt het al wél, en wat kunnen we daarvan leren?
Nieuwsgierig hoe Waarderend Onderzoeken de zeilen in de wind kan brengen in jouw organisatie? Marit denkt graag met je mee. Mail, bel of app gerust.
