Ik schreef al eerder over de drie soorten kennis waar Aristoteles onderscheid in maakte:
Epistèmè – kennis die je kunt uitleggen, toetsen en onderbouwen
Technè – doelgerichte kennis waarmee je iets maakt, oplost of bereikt
Phronèsis – het vermogen om in een concrete situatie te beoordelen wat goed, passend en waardevol is
Ik leerde daarover in de cursus ‘Vakmanschap of meesterschap’, onder leiding van filosofen Jos Kessels en Joep Dohmen. Maar wanneer ben je eigenlijk een vakman? En wanneer een meester?
Vakmanschap of meesterschap
Vakmanschap gaat over deskundigheid. Over kennis, ervaring, methodes en een goed gevuld repertoire. Je weet wat werkt. Je ziet patronen. Je kunt adviseren, ontwerpen, begeleiden en bijsturen.
Meesterschap gaat over wijsheid. Over de manier waarop je je vak inzet. Een meester hoeft niet altijd direct een antwoord te hebben. Die kan ook even stil blijven. Doorvragen. Het ongemak laten bestaan. Niet het probleem overnemen, maar de ander helpen om steviger te gaan staan.
Enkele verschillen op een rij: deels theorie van Jos en Joep, deels mijn eigen vrije vertaling.
| Vakmanschap | Meesterschap |
|---|---|
| Vakbekwaamheid centraal | De mens centraal |
| Overal een antwoord op hebben | Met lege handen durven staan |
| Hoofd | Hart |
| Weten wat werkt | Weten wat klopt |
| Richting | Ruimte |
| Wat moet er concreet gebeuren? | Wat speelt er onder de oppervlakte en heeft ook aandacht nodig? |
| Als L&D’er: Je werkt aan de hand van leerprincipes, ontwerpstappen en werkvormen. | Als L&D’er: Je voelt wanneer je moet vertragen, doorvragen of juist niets moet invullen. |
| Effect op de ander: ik kom wat halen | Effect op de ander: ik word teruggeworpen op mezelf |
Heb je vakmanschap én meesterschap nodig?
Ja, je hebt ze allebei nodig. Als professional heb je vakmanschap nodig. Anders sla je wartaal uit. Of doe je maar wat. Maar alleen vakmanschap kan te sturend worden. Jij weet het, jij lost het op, jij geeft advies. Dat kan handig zijn bij een acute vraag. Maar bij leren, ontwikkelen, leiderschap of begeleiding wil je iets anders: je wil dat de ander sterker wordt. Daar komt meesterschap om de hoek kijken. Meesterschap helpt je niet te snel in de oplosstand te schieten, en te doen wat klopt, ook als dat niet de makkelijkste route is.
Maar met alleen meesterschap mis je soms stevigheid. Dan ontstaat er ruimte, maar mist er richting. Je voert mooie gesprekken, maar aan het eind denkt iedereen: “En nu?”
In het kort:
Vakmanschap zegt: ik weet wat ik kan doen.
Meesterschap vraagt: wat is hier wijs om te doen?
De kunst: vakmanschap en meesterschap verbinden
Vakmanschap zorgt voor kwaliteit en houvast. Meesterschap zorgt voor vrijheid en eigenaarschap. Een professional heeft vakmanschap nodig om te weten wat mogelijk is, en meesterschap om te voelen wat passend is. Soms vraagt dat om een concrete interventie. Soms om even niets doen, doorvragen of ruimte laten. Want precies dáar begint vaak het echte leren.
Op Kreta klonk het allemaal nog nét iets poëtischer.
Misschien lag het aan de zee, het strand en de Kretenzische bergen op de achtergrond.
