Onderweg naar Groningen luister ik een podcast van Learning Innovators, aflevering: Inclusiviteit en diversiteit in leren. Te gast is dr. Ingeborg Kroese, onderzoeker op het gebied van inclusief L&D. De postcast zette me aan het denken.

Een veel gebruikte metafoor voor diversiteit en inclusie is:

“Diversiteit is uitgenodigd worden op het feestje, inclusie is gevraagd worden om te dansen.”

Maar wat mij betreft gaat het verder. Ik zou zeggen:

“Diversiteit is uitgenodigd worden op het feestje, inclusie is gevraagd worden om te dansen, maar óók dat je favoriete muziek in de playlist mogen zetten. En dat er geen trapje is naar de dansvloer, bijvoorbeeld. Iemand in een rolstoel moet ook zelfstandig de dansvloer op kunnen.”

Goed, je begrijpt mijn punt. Gelijke behandeling betekent niet per definitie gelijke kansen. Soms is er meer, of iets anders nodig, om iedereen dezelfde kans te geven. Dat zie je duidelijk in deze cartoon:

Leren en ontwikkelen
Gelijke kansen dus, zo zou het in leren en ontwikkelen ook moeten gaan. Kroese onderscheidt 6 sociale categorieën die verbonden zijn met ongelijke kansen. Namelijk:

• Gender
• Etniciteit
• Klasse
• Leeftijd
• Seksuele oriëntatie
• Fysieke of neurologische verschillen

(uit: Werken aan leerklimaat, Somberg, p. 96).

Kroese stelt in NVP Magazine: “Trainingen lijken vaak generiek, en daarmee inclusief, maar de gewenste opbrengst is niet hetzelfde voor alle deelnemers.” 

Ze roept HR-professionals op dit probleem te erkennen en gelijkheid te waarborgen in leerprogramma’s.

Welke vragen kun jij jezelf stellen als inkoper, ontwerper of ontwikkelaar van leren?

1. Heb ik in mijn afbeeldingen en video’s genoeg diversiteit?
Zo kreeg ik eens de feedback op een animatievideo dat ‘niet iedereen binnen onze organisatie jong is en maatje 36 heeft’. Oeps. Gelukkig kon ik in Vyond wat variëren.

2. Voor wie is deze opleidingslocatie goed bereikbaar? 
Een dag op een afgelegen locatie is voor iemand die kan autorijden prima te doen. Voor iemand die afhankelijk is van openbaar vervoer kan dit een drempel zijn. Die komt misschien niet, te laat of vermoeid aan.

3. Is de opleiding breinvriendelijk genoeg?
Als ontwikkelaar kun je te maken hebben met een grote neurodiversiteit in je doelgroep. Mensen die zich, bijvoorbeeld vanwege ADHD, moeilijk kunnen concentreren hebben behoefte aan kortere leeractiviteiten of meer pauzes. Zo hoorde ik van een deelnemer tijdens Covid: “Top dat het nu online is, dan kan ik het wel aan. Op locatie, met meer prikkels en reistijd, was het te vermoeiend geweest.”

Saskia Schepers zegt hierover: “Een breinvriendelijke leeromgeving werkt niet alleen positief voor neurodivergente leerlingen – uiteindelijk profiteert iedereen van een onderwijsplek waar ruimte is voor verschillende breinen.”

4. Is de intensiteit van het opleidingstraject voor iedereen behapbaar?
Een vijfdaagse opleiding in Barcelona is voor een alleenstaande moeder minder toegankelijk dan voor een vrijgezelle dertiger zonder kinderen. 

Dit benoemt Kroese ook: “De duur en intensiteit van de training bleek de deelname van vrouwen te beperken, met name door het onevenredige aandeel van vrouwen in zorgtaken.”

5. Kan iedereen de eventuele eigen bijdrage aan de opleiding even makkelijk betalen?
Of is het voor sommige potentiële deelnemers een reden om zich niet in te schrijven?

Bronnen:

• Kroese, I. C. (2023). Ontwikkel trainingen met een Inclusieve bril. NVP (Netwerk voor HR Professionals) Magazine, December 2023, p. 20 – 23.
• Kroese, I. C. (2024). Een leven lang leren is niet genderneutraal. Tijdschrift voor HRM, Volume 27, Issue 2, Jun 2024, p. 33 – 54.
• Schepers, S. (2025). Als alle breinen leren – ruimte creëren voor neurodiversiteit in het onderwijs.

---