“Ik weet het wel, maar ik dóé het niet”
Waarom nieuwe kennis niet automatisch leidt tot ander gedrag
Voor een recente opdracht verdiepte ik mij in ‘security awareness’. Oftewel: bewust zijn van digitale veiligheidsrisico’s én daar verstandig mee omgaan. Mijn ‘awareness’ reikte niet verder dan de gedachte ‘cybercriminelen zijn helemaal niet geïnteresseerd in wat ik online uitspook’. Dat bleek niet het geval. Ik ben júist interessant. Ik ben namelijk een toegangspoort tot vertrouwelijke informatie.
En dan gaat het niet over de meters wol die ik online bestel voor mijn brei-project. Het gaat om alle accounts die ik dagelijks gebruik. Tijd dus om mijn online activiteiten beter te beveiligen. Om te beginnen: toegang en wachtwoorden.
Het begon met drie dingen die vaak misgaan:
- Hergebruik van dezelfde wachtwoorden
- Gebruik van voorspelbare wachtwoorden
- Onveilig opslaan of delen van wachtwoorden
Gebruik een wachtwoordmanager
Oei, ik val nu al door de mand. Ik gebruik al jaren dezelfde wachtwoorden, want: makkelijk te onthouden. Ik wil geen voorbeelden noemen (misschien lezen de cybercriminelen wel mee), maar denk aan een huisdier en een datum. Snuffie2006, zoiets. Ik schreef ze ook nog in zo’n schattig handgeschreven schriftje. Nu ik eraan denk, die moet ook nog door de papierversnipperaar. Want sinds twee jaar sla ik mijn wachtwoorden op in een wachtwoordmanager, dat is vooruitgang.
Gedragsverandering vraagt om meer dan kennis
Goed. Terug naar de opdracht over security awareness. Ik doorloop alle onderdelen: van veiligheid van systemen, persoonsgegevens, internet, links, phishing tot het delen van informatie. Ik neem het in me op, begrijp wat er staat en sluit de website af. Zo, veel geleerd, en nu? Ik vrees dat ik de geleerde lessen niet in praktijk ga brengen. En dat schriftje? Geen idee waar dat gebleven is. Gedragsverandering vraagt dus om meer dan alleen kennis.
Gemak wint het vaak van goede intenties
Wat mensen doen, klopt meestal binnen hun dagelijkse realiteit. Dat beschrijven Hermsen en Renes (2021) in hun boek over gedragsverandering. Als jij je wachtwoord niet aanpast, dan is dat geen onwil of luiheid. Het is logisch gedrag. Het kost tijd, het risico voelt klein en ondertussen loopt het werk gewoon door. In zo’n context wint gemak het bijna altijd van goede intenties.
Precies daar ligt een rol voor L&D: niet nóg beter uitleggen, maar werken en leren slimmer inrichten, zodat nieuw gedrag kan worden toegepast. Wil je gedrag veranderen? Richt je minder op de mens en meer op de situatie.
Gedragsverandering: wat wél werkt
Gedrag verandert niet door nóg een uitleg of extra informatie, maar door slim ontwerp. Hermsen en Renes maken daarbij een helder onderscheid tussen willen, kunnen en doen. Ik ben gemotiveerd om mijn wachtwoorden aan te passen (willen), weet hoe het moet (kunnen) en toch doe ik het niet (doen). Veel leerinterventies blijven hangen bij willen en kunnen, terwijl gedrag juist ontstaat in het moment zelf. Voor gedragsverandering vraagt dat om een omgeving die helpt. Hermsen en Renes bekijken gedrag altijd vanuit vier kanten:
- Wat kan fysiek wel of niet?
- Wat doen collega’s en wat is normaal?
- Wat kost aandacht en energie?
- Welke systemen helpen of werken juist tegen?
Verander je daar iets in, dan volgt gedrag vaak vanzelf.
Wat vraagt dit van L&D?
Dit vraagt om minder focus op uitleg en meer focus op het werk zelf. Blijf dus niet uitleggen waarom sterke wachtwoorden nodig zijn, dat weet ik nu wel. Maar richt de situatie zo in dat veilig gedrag logisch wordt. Denk aan het standaard aanbieden van een wachtwoordmanager, één vast moment om wachtwoorden te wijzigen en samen met het team momenten inplannen. Zo verdwijnt gedoe en ontstaat ruimte om het ook écht te doen.
Gedragsverandering: klein beginnen
Gedragsverandering hoeft niet groot of ingewikkeld te zijn. Laten we klein beginnen. Kies bijvoorbeeld één van de vier kanten, die hierboven worden genoemd, om naar gedrag te kijken. Vanuit welke kant zorg je in jouw leerinterventie voor een omgeving waarin gedragsverandering mogelijk is?
Ik heb in ieder geval mijn wachtwoordmanager bijgewerkt, ongebruikte accounts verwijderd en ik probeer elke keer weer een origineel, nieuw wachtwoord te bedenken.
Iets met een zin uit een liedje, zoiets.
Bronnen
Hermsen, S., & Renes, R. J. (2021). Draaiboek gedragsverandering: Van gedragsanalyse naar interventie. Boom.
